Di Amonyum Fosfat Mono Amonyum Fosfat
Sodyum Hegzametafosfat Sodyum Tripolifosfat
Trisodyum Fosfat ATMP
DTPMP HEDP
Monosodyum Fosfat

Fosfat

Fosfor’un doğal formlarından biri olana Fosfat gübrelerin en önemli unsurlarından biri olarak karşımıza çıkar. Mineraloji ve jeolojide fosfat, fosfat iyonları içeren bir kaya veya cevher anlamına gelir. Fosforik asitin tuzu ya da esteri olarak tanımlanır. Doğal olarak çok sayıda çeşidi bulunan fosfatlar organik, yarı organik ve mineral fosfatlar olarak segmente edilebilirler.

Fosfat, fosforik asidi meydana getiren katyon köküdür. Fosforik asidin tuzu ya da esteri olarak da tanımlanmaktadır. Fosfatlar, birçok fosfat mineralinde ihtiva edilen fosfor elementinin doğal bir oluşumudur. İnorganik fosfatlar, tarım ve sanayide kullanılmak üzere fosfor elde etmek üzere üretilir.

Fosfatın kimyasal sembolü “PO4−3”tür. Fosforik asidi (H3PO4) meydana getiren katyon kökü olan fosfat, 1 fosfor, 4 oksijen atomundan meydana gelir. 3 (eksi) yük taşır. Doğada oldukça fazla türü bulunmaktadır. Kimyasal olarak değişik bileşik kümeleri oluşturabilirler.

Fosfatın ana maddesini meydana getiren fosfor elementinin atom numarası 15, atom ağırlığı 30.97’dir. Fosforun sembolü “P”dir.

Atom numarası 15, atom ağırlığı 30.97 olan fosfor periyodik tablonun 5. grubunda bulunmaktadır. Oksijene olan afinitesinin çok yüksek olması nedeniyle litofil bir elementtir. Ayrıca C, H, N, O gibi canlı bünyelerin önemli bir yapı elementi olması nedeniyle de biyolojik önemi vardır.

Fosfor, oksijene olan afinitesinin yüksekliği nedeniyle “litofil” bir elementtir. Karbon, hidrojen, azot ve oksijen gibi canlılar için biyolojik önemi olan elementlerden biridir. Fosfor, tabiatta serbest halde değil, fosforik asidin tuzu ve esterleri halinde bulunur.

Fosfat Nerelerde Kullanılır?

Fosfat’ın en çok kullanım alanı gübre sektörüdür. Az çözünen bir madde olan trikalsik fosfat, uzun süreli, ama yavaş bir etkiye sahiptir. Etkinin daha hızlı olması için, bu madde, süperfosfata dönüştürülerek, çözünür hale getirilir. Bu gübreyi elde etmek için, doğal fosfatlara, aşırı derişik sülfürik asit etki edilir. Bunun sonucu olarak, bir kalsiyum sülfat ve çözünen monokalsiyum fosfat [Ca(H2PO4)2] karışımı elde edilir. Thomas yöntemiyle dökme demirin arıtılması sırasında oluşan bir ürün olan, fosforgiderme cürufları da fosforlu gübrelerin hazırlanmasını sağlarlar.

Farklı türdeki fosfatlar temizlik sektöründe özellikle deterjanlarda ve bazı temizlik maddelerinde yer almaktadır. Ayrıca suların işlenmesi uygulamalarında da fosfat çeşitlerinden faydalanılır.

Bazı fosfat esterleri, plütonyum ve uranyum nitratların elde edilmelerinde kullanılır. Fosfat kullanım oranı bakımında az olsada yemler ve bazı gıdalarda kullanılabilmektedir. Yine alaşım metalurjisi, savunma sanayisi, ilaç sanayisi, tıp ve kimya sanayisi de diğer kullanılan sektörler olarak karşımıza çıkmaktadır.

Monometal fosfatlar, aşınmadan korumak için çeliklerin kaplanmasında kullanılır. Fosfatların ayrıca biyokimyadaki önemli rollerini de belirtmek gerekir; hidrojenfosfatın iki ayrı biçiminin sistemi (H2PO4–HPO4-2) kan için bir tampon çözelti niteliğindedir.